بحران خودروهای ناقص سایپا و کروز
در حالی که سایپا طبق دادههای مالی سال ۱۴۰۴ بیش از ارزش قطعات دریافتی به کروز پرداخت کرده، افت شدید تأمین قطعه موجب انباشت خودروهای ناقص در پارکینگها و افزایش نارضایتی مشتریان شده است.
به گزارش خودران، در محوطههای وسیع تولید سایپا، منظرهای غیرعادی دیده میشود؛ صفهای طولانی از خودروهایی که بدنه، رنگ و موتور دارند، اما در میانه راه متوقف شدهاند. خودروهای «شاهین»، «اطلس»، «کوییک» و «سهند» اکنون نه به عنوان محصولی آماده برای تحویل به مشتری، بلکه به عنوان سرمایههای بلوکهشده در انتظار یک قطعه کوچک شناخته میشوند. از چراغهای اطلس گرفته تا نوار لاستیکی دور شیشه کوییک، این قطعات کوچک اکنون به ابزاری برای فشار سیاسی و اقتصادی تبدیل شدهاند. اما در پس این صحنه، جنگی میان اعداد و ارقام در جریان است که در آن، مصرفکننده نهایی، بازنده اصلی است.
با نگاهی به دادههای مالی سال 1404، ما با یک واقعیت عجیب روبرو هستیم که منطق بازار را به چالش میکشد. برخلاف تصور عمومی که ممکن است تصور کنند بحران سایپا ناشی از عدم توانایی در پرداخت مطالبات است، آمارها روایت دیگری دارند. در سال 1403، شرکت کروز با روندی پایدار، حدود 18.2 میلیون قطعه را به سایپا تحویل داده بود. اما با ورود به سال 1404، این روند با یک سقوط ناگهانی و 51 درصدی مواجه شد؛ به طوری که میزان قطعات ارسالی به تنها 8.8 میلیون قطعه رسید.
نکته تکاندهنده اینجاست که همزمان با این کاهش شدید عرضه، سایپا تلاش خود را برای حفظ چرخه تولید از طریق تزریق نقدینگی افزایش داده است. در حالی که ارزش قطعات دریافتی کروز در سال جاری به 11.5 همت رسیده، مجموع پرداختیهای سایپا به این شرکت (اعم از نقدی و غیرنقدی مانند واگذاری ملک) به رقم 15.8 همت رسیده است.
این بدان معناست که شرکت کروز در 1404، معادل 137 درصد ارزش قطعات تحویلی خود را دریافت کرده است. در واقع، سایپا نه تنها مطالبات 1404 را پوشش داده، بلکه در حال تسویه بخشی از مطالبات سالهای گذشته است؛ اما با وجود این تزریق نقدینگی و افزایش 23 درصدی پرداختهای نقدی نسبت به سال قبل، جریان تأمین قطعات نه تنها بهبود نیافته، بلکه با افت شدید مواجه شده است.
ریشه این بحران فعلی را میتوان در شکست توافقات نیمهتمام 1404 جستجو کرد. در آذرماه سال جاری، با هدف گشودن گلوگاه تولید، توافقی میان دو طرف منعقد شد. بر اساس این توافق، قرار بود سایپا مبلغ 10 همت از مطالبات کروز را در قالب تسهیلات و واگذاری املاک تسویه کند تا در مقابل، کروز تعهد دهد سطح تأمین قطعات را به حالت عادی بازگرداند. با این حال، این توافق تنها در حد یک وعده باقی ماند؛ کروز در دیماه تنها به 40 درصد از تعهدات خود عمل کرد و در ماه بهمنماه، ارسال قطعات به طور کامل متوقف شد. این توقف، تولید را به بنبست کشاند و انبوهی از خودروهای ناقص را در کارخانهها رها کرد.
در حال حاضر هم در جدیدترین خبرها کروز با سایپا توافقی رسیده که عملیات تکمیل خودروهای ناقص آغاز و تا دو ماه آینده، تمامی خودروهای موجود در پارکینگها تکمیل و به دست خریداران خواهند رسید. اما تجربه توافقات قبلی نشان می دهد این بار هم خبری از اجرایی شدن این موضوع نیست و داستان خودروهای ناقص همچنان ادامه دارد.
البته افزایش بیسابقه تعداد خودروهای نیمهتمام و موج نارضایتی مشتریانی که منتظر تحویل خودروهای ثبتنامی هستند، سرانجام توجه نهادهای نظارتی را جلب کرده. ورود سازمان بازرسی کل کشور به این ماجرا، نشاندهنده این است که اختلاف مالی میان دو بنگاه اقتصادی، از مرز تجارت خصوصی فراتر رفته و به یک بحران اجتماعی تبدیل شده است.
ذبیحالله خداییان، رئیس سازمان بازرسی کل کشور، در بازدید از سایپا با لحنی قاطع اعلام کرد که در شرایط فعلی، عدم همکاری قطعهسازان برای وصول مطالبات، اقدامی قابل پذیرش نیست. وی با اشاره به احتمال وجود انحصار در تولید برخی قطعات، هشدار داد که دستگاههای مسئول اجازه نخواهند داد که اختلال در تأمین قطعات، منجر به آسیب به تولید، بیثباتی بازار خودرو و نقض حقوق مصرفکنندگان شود. پیام بازرسی روشن است: حقوق طلبکار نباید به بهای ایستادن خطوط تولید و آسیب به حقوق میلیونها شهروند پرداخت شود.
راهکار در چرخه نقدینگی است، نه در توقف تولید
بحران فعلی سایپا و کروز، یک «مارپیچ مرگ نقدینگی» است. سایپا برای پرداخت به کروز، نیاز به پول دارد؛ برای پول نیاز به فروش خودرو دارد؛ و برای فروش، نیاز به قطعات کروز دارد. در این میان، تنها راه گشودن این گره، بازگشت به مسیر تولید است.
اگر خودروهای ناقص با تأمین قطعات ضروری، تکمیل و به بازار عرضه شوند، نقدینگی عظیمی وارد چرخه اقتصادی سایپا خواهد شد. این نقدینگی میتواند همان منبعی باشد که برای تسویه نهایی مطالبات کروز و بازگشت به وضعیت پایدار استفاده شود. در واقع، تولید خودروهای ناقص، تنها باعث بلوکه شدن سرمایه و افزایش هزینههای انبارداری میشود، بدون آنکه کمکی به تسویه بدهیها کند. تا زمانی که تعامل حرفهای و مبتنی بر دادههای دقیق جایگزین فشارهای متقابل نشود، این بنبست تولید، همچنان به قیمت حقوق مشتریان و سهامداران تمام خواهد شد.
امروز ما با یک بحران «توقف جریان» روبرو هستیم. کروز جریان کالا را قطع کرده و سایپا جریان نقدینگی را با وجود پرداختها به مقصد نهایی تولید خودروی آماده نرسانده است. تا زمانی که خودروی ناقص به خودروی آماده برای فروش تبدیل نشود، هیچکدام از طرفین برنده نخواهند بود.
منبع: تسنیم
