نبرد با رانت خودرو؛ چرا بازگشت به بورس کالا دوباره جدی شده است؟
با همزمانی تکنرخی شدن ارز و حذف ارز ترجیحی، بار دیگر بحث ازسرگیری عرضه خودروهای داخلی در بورس کالای ایران مطرح شده؛ مسیری که در صورت اجرای صحیح میتواند به کاهش رانت، شفافیت قیمتگذاری و محدود شدن نقش واسطهها در بازار خودرو منجر شود.
به گزارش خودران، بازار خودرو در سالهای اخیر همواره با اختلاف قابلتوجه میان قیمت کارخانه و بازار آزاد مواجه بوده است. سیاست قیمتگذاری دستوری اگرچه با هدف حمایت از مصرفکننده اجرا شد، اما در عمل به ایجاد فاصله قیمتی دامن زد. خودروهایی که با نرخ رسمی عرضه میشدند، با سودهای قابلتوجه در بازار آزاد معامله میشدند؛ شرایطی که نهتنها مصرفکننده واقعی را از بازار خارج کرد، بلکه زیان انباشته خودروسازان را نیز افزایش داد.
بورس کالا؛ بازگشت به منطق عرضه و تقاضا
در چنین فضایی، عرضه خودرو در بورس کالا بهعنوان راهکاری مبتنی بر سازوکار بازار مطرح شد. در این مدل، قیمتگذاری به رقابت میان خریداران سپرده میشود و کشف قیمت در فضایی شفاف صورت میگیرد. نتیجه این فرآیند میتواند نزدیک شدن قیمت خودرو به ارزش واقعی آن و کاهش فاصله میان بازار آزاد و قیمت کارخانه باشد؛ موضوعی که پیشتر نیز در دورههای کوتاه اجرای این سیاست قابل مشاهده بود.
اثرگذاری بر وضعیت مالی خودروسازان
از سوی دیگر، بورس کالا میتواند به بهبود جریان نقدینگی خودروسازان کمک کند. فروش مستقیم و بدون واسطه در یک بازار رسمی، فرآیندهای پیچیده قرعهکشی و ثبتنامهای چندمرحلهای را حذف میکند و منابع مالی را سریعتر در اختیار تولیدکننده قرار میدهد. این مسئله، امکان برنامهریزی دقیقتر برای تولید، کاهش بدهیها و حتی افزایش تیراژ را فراهم میسازد.
چرا اکنون زمان بازگشت بورس کالاست؟
حذف ارز ترجیحی و حرکت به سمت تکنرخی شدن ارز، فضای اقتصاد را به سمت شفافیت بیشتر سوق داده است. در چنین شرایطی، تداوم قیمتگذاری دستوری با منطق اقتصادی همخوانی ندارد و استفاده از ابزارهای بازارمحور مانند بورس کالا میتواند کارآمدتر باشد. از این منظر، زمان فعلی یکی از مناسبترین مقاطع برای بازگشت دوباره خودرو به بورس کالا ارزیابی میشود.
موانع اجرایی و اختلاف نظرها
با این حال، اجرای پایدار این سیاست با چالشهایی همراه است. شورای رقابت همچنان بازار خودرو را انحصاری میداند و بر عرضه از طریق سامانههای متمرکز تأکید دارد. نبود هماهنگی کامل میان نهادهای تصمیمگیر در گذشته نیز باعث شد عرضه خودرو در بورس کالا بهصورت مقطعی و ناپایدار باقی بماند. علاوه بر این، برخی کارشناسان نسبت به نوسانات احتمالی قیمت در صورت محدود بودن عرضه هشدار میدهند.
جمعبندی
در مجموع، بازگشت عرضه خودرو به بورس کالا میتواند گامی مؤثر در جهت کاهش رانت، افزایش شفافیت و اصلاح ساختار معیوب بازار خودرو باشد. تحقق این هدف اما مستلزم هماهنگی نهادی، تداوم عرضه و پرهیز از مداخلات مقطعی است. در صورت فراهم شدن این شرایط، بورس کالا میتواند به یکی از ابزارهای اصلی ساماندهی بازار خودرو تبدیل شود.