حمایت بدون رانت؛ راز موفقیت خودروسازی چین
صنعت خودرو بهعنوان یکی از صنایع پیشران توسعه صنعتی، نقشی تعیینکننده در رشد اقتصادی کشورها دارد. تجربه چین در تبدیل شدن از یک تولیدکننده متوسط به یکی از بازیگران اصلی صنعت خودرو جهان، میتواند حاوی درسهای مهمی برای اصلاح مسیر خودروسازی ایران باشد.
به گزارش خودران، صنعت خودرو به عنوان یکی از صنایع پیشران توسعه صنعتی، نقش کلیدی در پیشرفت اقتصادی کشورها ایفا میکند. چین که تا دو دهه پیش تولیدکنندهای متوسط در این صنعت بود، امروز با تولید سالانه بیش از 31 میلیون دستگاه و صادرات حدود 6 میلیون خودرو در سال 2024، به سومین صادرکننده بزرگ جهان پس از ژاپن و آلمان تبدیل شده است.
بررسی تجربه این کشور میتواند راهکاری برای عبور ایران از وضعیت فعلی صنعت خودروسازی باشد.
راهبرد فناوری در برابر دسترسی به بازار
دولت چین در دهههای 1980 و 1990 با اتخاذ سیاستی هوشمندانه، از شرکتهای بزرگ بینالمللی خواست برای دسترسی به بازار مصرف بزرگ چین، ملزم به سرمایهگذاری مشترک با خودروسازان داخلی و انتقال فناوری شوند. خودروسازان خارجی موظف بودند درصدی از قطعات را از تأمینکنندگان داخلی خریداری کرده و دانش فنی خود را منتقل کنند.
سه مرحله توسعه استراتژیک
مرحله اول (پیش از 1978): تمرکز بر زیرساختها و صنایع سبک
مرحله دوم (1978-2001): ظرفیتسازی صنعتی با انتقال فناوری و ایجاد شرکتهای بزرگ مقیاس
مرحله سوم (2002 به بعد): کاهش تدریجی تعرفهها (از 100 درصد به 25 درصد طی دو دهه)، تقویت رقابتپذیری، و سرمایهگذاری خارجی برای تصاحب فناوری
سرمایهگذاری خارجی برای کسب فناوری
پس از عضویت در سازمان تجارت جهانی، چین استراتژی جدیدی را در پیش گرفت: سرمایهگذاری در شرکتهای خودروسازی ورشکسته یا بحرانزده اروپایی. خرید بخشی از سهام شرکت سوئدی ساب توسط گروه خودروسازی پکن، خرید خط تولید هامر آمریکایی و تملک ولوو توسط جیلی از جمله این اقدامات بود، این اقدامات چینیها به رشد و پیشرفت صنعت خودری این کشور کمک شایانی کرد و چینیها به فناوری گستردهای در حوزه خودروسازی دست پیدا کردند.
درسآموختهها برای ایران
1. تبدیل صنعت خودرو به اولویت ملی: هیچ صنعتی بدون تبدیل شدن به اولویت ملی سیاستگذاران، به جایگاه تأثیرگذار نمیرسد.
2. استفاده از ظرفیت بازار منطقهای: ایران میتواند با افزایش مراودات تجاری با همسایگان، از مزیت نیروی کار و انرژی ارزان برای جذب سرمایهگذاران خارجی استفاده کند؛ البته در شرایط تحریمی این اقدام میتواند با استفاده از بازارهای کشورهای همسو اتفاق بیفتد.
3. تقویت نهادهای تخصصی غیردولتی: تجربه انجمن تولیدکنندگان خودرو چین نشان میدهد که نهادهای نیمهرسمی میتوانند نقش مؤثری در هماهنگی، حمایت از حضور در نمایشگاههای بینالمللی و تعیین سیاستهای صنفی ایفا کنند.
موفقیت چین در صنعت خودرو حاصل یک استراتژی گامبهگام، تلفیق هوشمندانه سیاستهای تجاری و فناوری، و استفاده از ظرفیت مشارکت بینالمللی برای انتقال دانش فنی بوده است. این تجربه نشان میدهد که با وجود تفاوتهای ساختاری، میتوان با طراحی سیاستهای مناسب، مسیر توسعه صنعتی را هموار کرد.
حمایت و رقابت؛الگویی مناسب برای ایران
در استراتژی حمایت از خودروسازی چین، سیاست مهمی که توسط دولت به کار گرفته شد، سیاست حمایت و رقابت بود، از یک طرف از خودروسازان داخلی حمایت میکرد و از طرفی با واردات خودروهای خارجی منجر به شکلگیری رقابت در بازار شد، به عبارتی حمایت چینیها از صنعت خودروسازی به هیچ عنوان حمایت بی قید و شرط نبوده است، به عبارتی در چین سیاست حمایتی به تنهایی به کار گرفته نشد بلکه در کنار آن دولت توجه داشت که حمایت از صنعت خودرو باید در فضای رقابتی شکل بگیرد که در نهایت منجر به پیشرفت قابل توجه این صنعت شد. در ایران دولت و سیاستگذاران اقتصادی میتوانند با استفاده از الگوی چینی وضعیت خودرو سازی را در کشور به طرز قابل توجهی تغییر دهند.
منبع: تسنیم